Roedd Sky News yn cynnwys gwaith arloesol dan arweiniad Dr Elisabeth Williams, sy'n ceisio gwneud y gamp yn fwy diogel i fenywod a merched trwy fewnwelediadau sy'n cael eu harwain gan wyddoniaeth.

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae rygbi menywod wedi gweld twf cyflym – o ran cyfranogiad a gwelededd – wedi’i danio gan gyflawniadau byd-eang, gan gynnwys torfeydd mwyaf erioed a pherfformiadau ysbrydoledig yng Nghwpan Rygbi’r Byd i Ferched. Ond er bod y gamp yn ffynnu, nid yw ymchwil diogelwch wedi cadw i fyny ar gyfer chwaraewyr benywaidd.

Mae hynny'n newid nawr, diolch yn rhannol i waith arloesol sy'n cael ei wneud yma ym Mhrifysgol Abertawe, lle mae ymchwilwyr yn edrych i sut mae effeithiau ar y pen a chryfder y gwddf yn effeithio ar chwaraewyr rygbi benywaidd yn wahanol i ddynion. Wedi'i ariannu gan World Rugby ac wedi'i gynnwys gan Sky News, mae'r ymchwil hon yn edrych ar fylchau critigol mewn gwyddoniaeth anafiadau ac yn agor y drws ar gyfer gwell strategaethau atal.

Yn hanesyddol, mae'r rhan fwyaf o astudiaethau anafiadau rygbi wedi canolbwyntio ar ddynion, sy'n golygu bod protocolau, dylunio offer, a strategaethau lleihau risg yn seiliedig i raddau helaeth ar ffisioleg gwrywaidd. Ond mae tystiolaeth yn dangos bod menywod yn ymateb yn wahanol i wrthdrawiadau ac effeithiau - yn enwedig o ran gyfergydion.

Yn ein Canolfan Efelychu a Dysgu Trochol, mae ymchwilwyr yn defnyddio offer arbenigol i fesur cryfder gyddfau chwaraewyr benywaidd. Mae data gwyddonol yn awgrymu bod cyhyrau cryfach yn y gwddf yn helpu sefydlogi'r pen wrth chwarae, gan leihau'r tebygolrwydd o symudiadau chwiplash difrifol a all arwain at ysgytwadau.

“Pymtheg neu ugain gwaith y gêm, i fenywod yn y brifysgol, gwelsom ni effeithiau uniongyrchol o’r pen yn chwipio ac yn bwrw'r llawr yn galed iawn,” mae Elisabeth Williams yn egluro. Nid oedd y mecanweithiau hyn wedi’u dogfennu i raddau helaeth o’r blaen oherwydd bod astudiaethau cynharach yn canolbwyntio’n bennaf ar chwaraewyr gwrywaidd elitaidd.

Mae hyn yn arwain at oblygiadau i athletwyr elitaidd ac i chwaraewyr ar lawr gwlad a chwaraewyr ifanc. Y nod yn y pen draw yw gwella protocolau diogelwch, arferion hyfforddi a gofal clinigol – gan wneud rygbi yn gamp lle gall menywod ffynnu gyda hyder a chefnogaeth.

Wrth i rygbi'r menywod dyfu yng Nghymru ac yn rhyngwladol, bydd ymchwil barhaol i ddynameg gwrthdrawiadau, mecanweithiau gyfergydion, a phatrymau ymateb yn seiliedig ar ryw yn hanfodol wrth arwain gwelliannau sy'n seiliedig ar dystiolaeth mewn hyfforddi, offer a gofal.

Mae'r gwaith yn cyd-fynd ag ymchwil ryngwladol sy'n dod i'r amlwg sy'n nodi gwahaniaethau rhyw mewn ymateb ac adferiad ar ôl anaf i'r pen. Mae astudiaethau gwyddonol ar ffisioleg gyfergyd, amlygiad i effaith y pen, a chryfder y gwddf i gyd yn tynnu sylw at yr angen am fodelau penodol i ryw o asesu risg, atal ac adsefydlu - yn hytrach na rhagfynegi'n unig yn seiliedig ar ddata sy'n canolbwyntio ar ddynion.