Dr Matt Hitchings, Senior Research Officer at Swansea University, is leading a multidisciplinary project – backed by funding from the Gyfrif Cyflymu Effaith y Cyngor Ymchwil Feddygol – that may provide a new and highly targeted approach to combating ovarian cancer.
Canser yr ofarïau gradd uchel yw un o'r mathau mwyaf marwol o ganser yr ofarïau, yn aml yn mynd heb ei ganfod nes iddo gyrraedd cam datblygedig. Mae ei natur ymosodol a'i wrthwynebiad i driniaethau traddodiadol yn amlygu'r angen dybryd am strategaethau therapiwtig arloesol.
Wrth wraidd yr ymchwil yw teulu o foleciwlau o'r enw MicroRNAs (miRNAs), sef dilyniannau RNA bach, di-godio, sy'n chwarae rhan allweddol wrth reoleiddio mynegiant genynnau. Mewn celloedd iach, mae miRNAs yn helpu i gynnal swyddogaeth arferol trwy droi genynnau “ymlaen” neu “i ffwrdd” yn ôl yr angen. Ond mewn celloedd canser, mae mynegiant miRNA yn aml yn cael ei amharu. Gall hyn arwain at gamreoli genynnau allweddol sy'n rheoli twf, rhaniad a goroesiad celloedd.
Mae rhai miRNAs yn ymddwyn fel oncogenau, sy'n hyrwyddo twf twimorau, tra bod eraill yn gweithredu fel atalyddion tiwmorau, sy'n helpu i'w atal. Pan fydd eu mynegiant yn cael ei newid o fewn canser, felly hefyd mae'r llwybrau moleciwlaidd maent yn eu rheoli.
Mae'r astudiaeth yn canolbwyntio ar ailgyflwyno miRNAs therapiwtig wedi'i dargedu i adfer cydbwysedd, amharu ar enynnau sy'n hybu canser, ac ail-greu prosesau atal tiwmor.
Mae'r prosiect yn dwyn ynghyd arbenigedd o eneteg, genomeg, biowybodeg, bioleg foleciwlaidd, a nanodechnoleg. Y nod cyntaf yw datblygu llif gwaith cyfrifiadurol sy'n defnyddio data moleciwlaidd sydd eisoes yn bodoli i nodi miRNAs a'u targedau genynnau sy'n cael eu camreoli mewn canser yr ofarïau seraidd gradd uchel. Mae'r dull hwn sy'n cael ei yrru gan fiowybodeg yn galluogi'r tîm i adnabod genynnau unigol a llwybrau cyfan yr amharwyd arnynt a all gael eu dylanwadau gan miRNA unigol.
Mae'r dull hwn yn arbennig o bwerus oherwydd natur pleiotropigmiRNAs': gall un miRNA reoleiddio genynnau lluosog, a thrwy estyniad, llwybrau biolegol lluosog. Mae hyn yn agor y posibilrwydd o gyflawni effeithiau therapiwtig ehangach o gymharu â thriniaethau un targed traddodiadol.
Yr ail her allweddol y mae'r tîm yn mynd i'r afael â hi yw cyflawni. Mae miRNAs sy'n arnofio'n rhydd yn cael eu diraddio'n gyflym yn y corff ac yn brwydro i dreiddio meinweoedd. I oresgyn hyn, mae tîm Dr Hitchings wedi defnyddio technoleg nano-gapsiwleiddio uwch. Mae'r dull hwn yn cynnwys ymgorffori miRNAs o fewn nanoronynnau, gan eu hamddiffyn rhag diraddio a gwella eu gallu i gyrraedd a threiddio celloedd tiwmor.
Mae canlyniadau cychwynnol y labordy yn addawol iawn. Mae'r tîm wedi nodi sawl ymgeisydd miRNA newydd nad ydynt wedi'u harchwilio o'r blaen ar gyfer defnydd therapiwtig, sy'n dangos gweithgaredd cryf o'i gymhwyso i linellau celloedd canser yr ofarïau. Mae'r miRNAs sydd wedi'u crynhoi yn mynd i mewn i'r celloedd canser yn fwy effeithlon ac yn arwain at lefelau sylweddol uwch o farwolaethau celloedd canser o gymharu â ffurf heb eu diogelu.
This project represents a bold and innovative shift in cancer treatment – moving from broad-spectrum chemotherapy to precision molecular reprogramming. By combining cutting-edge bioinformatics with advanced nanotechnology, the team are creating tools that could transform how we treat ovarian cancer.
Y nod hirdymor yw datblygu ffordd i ddarparu therapïau wedi’u targedu ac sy’n lleihau sgil-effeithiau ar gyfer cleifion risg uchel. Wrth i'r ymchwil fynd yn ei flaen, efallai y bydd hefyd yn cael ei addasu i ganserau eraill sy'n anodd eu trin, gan ei wneud yn gam gwerthfawr ymlaen mewn meddygaeth bersonol.