Fe wnaeth cydweithrediad rhwng Prifysgol Abertawe a Y Ty Celf arwain at gais prosiect llwyddiannus i Gronfa Celfyddydau, Iechyd a Llesiant Cyngor Celfyddydau Cymru, gan alluogi Creu Eiliadau Hiraethus, rhaglen flwyddyn o hyd a aeth o Ebrill 2025 i Ebrill 2026.
Gyda Dr Gary Christopher o Brifysgol Abertawe yn arweinydd academaidd, gan ddarparu gwybodaeth ac arbenigedd ar rôl hiraeth ar y cof a gwybyddiaeth yn ddiweddarach mewn bywyd, yn ogystal â'r Tŷ Celf (Llanelli) wrth y llyw, darparwyd y prosiect mewn partneriaeth â:
- Prifysgol Abertawe
- Elusen Iechyd Meddwl Links
- MIND Llanelli
- Ysgol Y Strade
Archwiliodd y rhaglen sut all atgofion ystyrlon emosiynol sy'n gysylltiedig â hunaniaeth, perthnasoedd a pherthyn gael eu defnyddio mewn gweithdai celfyddydau i wella lles.
Gan dynnu ar ymchwil Prifysgol Abertawe, defnyddiodd y sesiynau:
- cerddoriaeth a sain
- ffotograffiau a delweddau yn cael eu taflu
- themâu treftadaeth ddiwylliannol
- adrodd straeon
- gweithgareddau creadigol i greu atgofion, fel tectstiliau, gludwaith, serameg, llyfrau, mosaigau a pheintio
Cysylltodd y prosiect yn gryf â'r cysyniad o hiraeth, gan helpu cyfranogwyr fyfyrio ar gartref, atgofion, lleoliadau a pherthyn.
Roedd y gwaith hwn wedi arwain at ganlyniadau cadarnhaol sylweddol, yn enwedig i oedolion hŷn sy'n byw gyda dementia ac oedolion sy'n cael cymorth iechyd meddwl. Mae cyfranogwyr yn nodi cysylltiadau cymdeithasol cryfach, hyder gwell a llai o unigedd. Roedd y rhaglen wedi cyflwyno:
- 189 o weithdai
- 584+ o fynychwyr
- 150+ o gyfranogwyr
- 13 artist llawrydd
- 5 aelod o staff a gwirfoddolwyr
- 6+ sesiwn rhyng-genedlaethol
- 2 arddangosfa gyhoeddus
- 1 ffilm ddogfen
Mynegodd Karen Thomas o’r Ty Celf ei gwerthfawrogiad o’r bartneriaeth, gan nodi, “Mae’r cydweithio â Phrifysgol Abertawe wedi bod yn amhrisiadwy. Mae’r arbenigedd a’r gefnogaeth a gawsom wedi cryfhau ein prosiect yn sylweddol.”
Adleisiodd Zoe Coombes o Brifysgol Abertawe y teimlad hwn, gan ddweud, “Mae gweithio gyda’r Ty Celf wedi bod yn brofiad gwerth chweil. Mae’r cyfle i gyfrannu at achos mor bwysig wedi bod yn wych, ac edrychaf ymlaen at gydweithio ar brosiectau eraill yn y dyfodol.”
Mae'r bartneriaeth hon yn enghraifft o bŵer cydweithio traws-sector wrth feithrin prosiectau ystyrlon sy'n cefnogi poblogaethau sy'n agored i niwed. Trwy ddod ag arbenigedd academaidd ynghyd â mentrau cymunedol o fewn NISH, mae'r prosiect hwn yn cymryd camau mawr i wella'r defnydd o gelfyddyd fel arf ar gyfer cadw cof a lles.
