Er gwaethaf degawdau o ymchwil a datblygiadau meddygol, mae opsiynau triniaeth ar gyfer canser gradd uchel yr ofarïau - y math mwyaf ymosodol a chyffredin o'r salwch - heb newid i raddau helaeth ers y 1950au. Ond mae ymchwil newydd a arweinir gan Yr Athro Cyswllt James Cronin ym Mhrifysgol Abertawe yn ceisio newid hyn gyda chyllid gan Gronfa Cyflymu Effaith y Cyngor Ymchwil Feddygol.
Mae'r tîm ymchwil yn torri tir newydd yn y frwydr yn erbyn canser yr ofari trwy dargedu agwedd ar fioleg tiwmor sydd wedi'i harchwilio ychydig: metaboledd canser.
Mae canser gradd uchel yr ofarïau yn aml yn cael ei ddiagnosio'n hwyr ac mae'n hynod o ymwrthol i therapïau confensiynol. Er bod cenhedlaeth newydd o gyffuriau bellach yn cyrraedd y farchnad, mae bwlch hanfodol rhwng eu hargaeledd a'u heffeithiolrwydd profedig mewn ymarfer clinigol. Un o'r heriau canolog yw gallu celloedd canser i addasu i driniaethau. Mae'r celloedd hyn yn ailweirio eu metaboledd, gan ddefnyddio'r maetholion sydd ar gael i danio twf, goroesi straen, a gwrthsefyll therapi.
Mae Dr Cronin yn ymchwilio i'r llwybrau metabolaidd unigryw y mae celloedd canser yr ofarïau yn dibynnu arnynt i ffynnu, yn enwedig o dan bwysau triniaeth. Mae'r tîm yn canolbwyntio ar ensym penodol sy'n gyfrifol am drawsnewid asidau amino - blociau adeiladu hanfodol o broteinau ac egni - yn ffurfiau y gall celloedd canser eu hecsbloetio. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw gyffuriau sy'n targedu'r moleciwl hwn yn benodol.
Trwy ganolbwyntio ar yr addasiad metabolaidd hwn, mae gwaith Dr Cronin yn cynrychioli dealltwriaeth newydd addawol. Trwy dechnegau sgrinio uwch, mae'r tîm ymchwil wedi nodi 70 o gyfansoddion cemegol sy'n rhyngweithio â'r moleciwl targed. Ymhlith rhain, mae pump eisoes wedi dangos addewid sylweddol a allai fod yn sail i ddatblygiad cyffuriau yn y dyfodol. Mae'r cyfansoddion hyn yn dangos potensial ar gyfer amharu'n ddetholus ar swyddogaethau metabolaidd celloedd canser yr ofarïau, gan lywio'r ffordd i therapïau newydd a allai weithio naill ai ar eu pen eu hunain neu ar y cyd â thriniaethau presennol.
Mae adnabod y cyfansoddion hyn yn garreg filltir gynnar gyffrous. Bydd y camau nesaf yn cynnwys mireinio'r canllawiau hyn, profi eu diogelwch a'u heffeithiolrwydd, ac yna symud tuag at dreialon rhag-glinigol.
Mae'r prosiect yn dangos pŵer ymchwil arloesol sy'n cael ei chefnogi gan ymdrechion cydweithredol.