O rygbi myfyrwyr yn yr 1930au i gynnal y Crysau Duon yn 2015, i Ganolfan Arloesi newydd sbon, mae Parc Chwaraeon Bae Abertawe wedi gweld bron i ganrif o hanes chwaraeon. Siaradodd Rheolwr Tiroedd Prifysgol Abertawe ers amser maith, John Courtney, â ni am yr hanes cyfoethog hwn wrth i ni edrych ymlaen at beth sydd i ddod...
1920: Sefydlu Prifysgol Abertawe
Sefydlwyd Prifysgol Abertawe, Coleg y Brifysgol Abertawe ar y pryd, yn 1920. Gosodwyd y garreg sylfaen gan y Brenin Siôr V ar 19 Gorffennaf 1920, gyda 89 o fyfyrwyr wedi cofrestru. Roedd chwaraeon yn rhan o fywyd prifysgol o'r cychwyn cyntaf, gyda chystadlaethau rhyng-golegol rygbi, pêl-droed a hoci.
|
1930-31: Adeiladu'r pafiliwn
Dyluniwyd y pafiliwn chwaraeon ar Lôn Sgeti gan Glendinning Moxham , pensaer o Abertawe (a weithiodd hefyd ar Oriel Geld Glynn Vivian ac adeilad yr hen YMCA), ac adeiladwyd yr adeilad rhwng 1930 a 1931. Dyma oedd yr adeilad pwrpasol cyntaf a oedd yn gysylltiedig â'r Brifysgol newydd.
|
1932: Agor y pafiliwn
Agorwyd y pafiliwn chwaraeon yn swyddogol yn 1932. Roedd yr adeilad yn grand ac yn cynnwys ystafelloedd newid, swyddfeydd, ystafell bwyllgor, ystafell swyddogaethau a balconi yn edrych dros y caeau chwaraeon.
|
1930au: Oes aur rygbi Abertawe
Roedd y 1930au yn arwyddocaol i rygbi ym Mhrifysgol Abertawe, gan gynhyrchu chwaraewyr eithriadol fel Watcyn Thomas, Claude Davy, Idwal Rees a Haydn Tanner, ac aeth nifer ohonynt ymlaen i fod yn gapten ar dîm Cymru. Daeth Haydn Tanner hefyd yn aelod o’r Llewod Prydeinig.
Ar yr un adeg, roedd gan Clwb Rygbi Abertawe gysylltiad cryf â'r Brifysgol. Pan drechodd Clwb Rygbi Abertawe Seland Newydd 13-8 ym 1935, roedd chwe myfyriwr Prifysgol Abertawe yn rhan o dîm Abertawe.
|
1936: Lôn Sgeti yn dod yn sylfaen chwaraeon
Erbyn 1936, roedd y Brifysgol wedi sefydlu caeau chwaraeon Lôn Sgeti, gan ehangu ar y cyfleusterau chwaraeon o amgylch y pafiliwn. Cyn hynny, roedd rygbi'r Brifysgol yn cael ei chwarae ar gampws Singleton ac ar faes San Helen, Clwb Rygbi Abertawe
|
1950s: Y pafiliwn yn tyfu
Ychanegwyd neuadd chwaraeon a chawodydd i gefn y pafiliwn yn yr 1950au, a ragwelwyd yn y cynllun gwreiddiol. Esblygodd yr adeilad ochr yn ochr ag uchelgeisiau chwaraeon y Brifysgol.
|
1960au-90au: Cymuned chwaraeon Abertawe yn tyfu
Wrth i Brifysgol Abertawe dyfu, fe wnaeth ei rhaglen chwaraeon hefyd. Datblygodd beth ddechreuodd gyda llond llaw o glybiau prifysgol yn ddwsinau o chwaraeon yn y pen draw, gyda chyfleusterau Lôn Sgeti yn dod yn rhan gynyddol bwysig o fywyd myfyrwyr a chwaraeon cystadleuol.
Daeth Stan Addicott yn Gyfarwyddwr Chwaraeon a Hamdden Gorfforol ym Mhrifysgol ac roedd e'n rhan fawr o ddatblygu chwaraeon yn y Brifysgol dros ddegawdau. Roedd ei waith yn cynnwys menter ysgoloriaethau chwaraeon 1985, a helpodd i gefnogi athletwyr tuag at lwyddiant rhyngwladol ac Olympaidd.
|
2000s: Lôn Sgeti yn dod yn lleoliad chwaraeon mawr
Parhaodd y Brifysgol i ddatblygu'r cyfleusterau o amgylch y pafiliwn hanesyddol, gyda Lôn Sgeti yn esblygu i fod yn barc mawr ar gyfer chwaraeon y brifysgol, chwaraeon cymunedol a chwaraeon elitaidd. Erbyn dechrau'r 2010au, roedd y safle'n cynnal cannoedd o gemau chwaraeon a mwy na 90,000 o ymwelwyr bob blwyddyn.
|
2010: Varsity yn dod i Lôn Sgeti
Ers 2010, mae Lôn Sgeti a'r pafiliwn wedi cynnal nifer o ddigwyddiadau Varsity , gan ddod yn rhan o un o draddodiadau mwyaf chwaraeon prifysgol yng Nghymru lle mae Abertawe yn wynebu Prifysgol Caerdydd mewn cyfres o ddigwyddiadau gyda hyd at 1,400 o fyfyrwyr yn gwylio a chymryd rhan.
|
2012: Cysylltiad Olympaidd
Cynhaliodd Prifysgol Abertawe dimau Paralympaidd Mecsico a Seland Newydd yn ystod eu gwersylloedd hyfforddi cyn Gemau Olympaidd a Pharalympaidd Llundain 2012. Roedd y cyfleusterau'n denu athletwyr rhyngwladol elitaidd, hyd yn oed cyn i'r Crysau Duon gyrraedd.
|
2014: Cystadleuaeth rhyngwladol yn dod i Lôn Sgeti
Cynhaliodd y Brifysgol Bencampwriaethau Athletau Ewropeaidd yr IPC yn 2014. Sefydlodd hyn gyfleusterau chwaraeon Abertawe ymhellach fel lleoliad sy'n gallu croesawu athletwyr a thimau sy'n cystadlu ar y lefel ryngwladol uchaf.
|
2015: Y Crysau Duon yn cyrraedd
Daeth Prifysgol Abertawe yn ganolfan tîm Cwpan Rygbi'r Byd 2015, gan gynnal Ffiji a Chanada, cyn i bencampwyr presennol y byd, Crysau Duon Seland Newydd, gyrraedd ym mis Hydref. Mae'r Brifysgol yn cofnodi bod y Crysau Duon wedi defnyddio'r pafiliwn chwaraeon, y gampfa a'r caeau rygbi wrth baratoi ar gyfer eu rownd gogynderfynol yn erbyn Ffrainc, gan hyfforddi yn Abertawe cyn eu rownd gogynderfynol yn Stadiwm y Mileniwm. Rhannodd Dan Carter hyd yn oed lun o Fae Abertawe o'i ystafell westy, a welwyd ledled y byd.
Ymwelodd y Crysau Duon â Chlwb Rygbi Abertawe hefyd, lle cyflwynodd yr hyfforddwr Steve Hansen grys Crysau Duon 2015 wedi'i lofnodi iddynt i gydnabod eu lletygarwch.
|
2016: Rygbi Saith Bob Ochr Prifysgolion y Byd
Ym mis Gorffennaf 2016, cynhaliodd y Parc Chwaraeon Bencampwriaethau Rygbi Saith Bob Ochr Prifysgolion y Byd, gan ddod â thimau rygbi prifysgolion o bob cwr o'r byd i Barc Chwaraeon Bae Abertawe.
|
2017: Twrnamaint Cyn-chwaraewyr Rhyngwladol
Yn 2017, cynhaliodd Lôn Sgeti dwrnamaint Cwpan y Byd 5-bob-ochr rhyngwladol i Gyn-chwaraewyr, gyda thimau o Ganada, Qatar, Twrci, Ewrop a gwledydd eraill, a defnyddiwyd y pafiliwn ei hun ar gyfer arddangosfeydd a chyflwyniadau iechyd/gwyddor chwaraeon cysylltiedig.
|
2020: 100 mlynedd o chwaraeon
Dathlodd Prifysgol Abertawe ei ganmlwyddiant yn 2020, gan gynhyrchu arddangosfa 100 Mlynedd o Chwaraeon i dynnu sylw at sut roedd chwaraeon wedi datblygu o'r cystadlaethau cynnar i fod yn rhaglen yn cwmpasu mwy na 50 o glybiau.
|
2022: Cyhoeddi A Century of Sport
Cyhoeddodd Stan Addicott ei lyfr A Century of Sport at Swansea University 1920–2020, gan ddogfennu 100 mlynedd o lwyddiant chwaraeon yn y Brifysgol. Stan oedd cyn Gyfarwyddwr Chwaraeon Prifysgol Abertawe ac roedd ganddo ddegawdau o gysylltiad uniongyrchol â chymuned chwaraeon y Brifysgol.
|
2026: Y bennod nesaf
Ar ôl bron i ganrif o wasanaeth, mae'r pafiliwn hanesyddol bellach yn cael ei ddisodli fel rhan o ailddatblygu safle Lôn Sgeti.
Mae'r pafiliwn presennol a'r adeiladau ategol wedi cael eu tynnu i wneud lle i adeilad Arloesi Gwyddorau Bywyd a Chwaraeon pedwar llawr, gan gysylltu arbenigedd y Brifysgol mewn chwaraeon, iechyd, lles a gwyddorau bywyd.
Mae ein cyfleuster newydd yn rhan o uchelgais ehangach Prifysgol Abertawe i fod yn arweinydd ym maes Chwaraeon ac Iechyd, gan ddod â chwaraeon, gofal iechyd, ymchwil, arloesedd a diwydiant ynghyd.
Os oes gennych chi hanesion neu atgofion am y pafiliwn hoffech chi eu rhannu, hoffem ni glywed gennych chi.